Open brief aan premier Rob Jetten over zijn ontmoeting met de president van de Islamitische Republiek

Aan premier Rob Jetten,

Op 25 september 2026 ontmoette u de president van het regime van de Islamitische Republiek, Masoud Pezeshkian, aan de zijlijn van de Algemene Vergadering van de VN in New York — de eerste ontmoeting in 12 jaar tussen een Nederlandse premier en een president van de Islamitische Republiek. Volgens de Iraanse lezing besprak u de bilaterale betrekkingen, regionale veiligheid en nauwere samenwerking, en spraken jullie af regelmatig diplomatiek overleg te blijven voeren [1], wat u ook bevestigde in uw bericht op X [2]. De ontmoeting schokte veel Iraniërs en Nederlands-Iraanse burgers, vooral tegen de achtergrond van een van de grootste slachtingen onder burgers in de moderne geschiedenis, gevolgd door voortdurende executies. Al negen maanden gaan duizenden Iraniërs en bondgenoten vrijwel wekelijks de straat op met de oproep aan de Nederlandse regering om naast hen te staan en de diplomatieke betrekkingen met het regime te verbreken, maar zij zijn grotendeels genegeerd. Dit is des te zorgwekkender gezien de recente oprichting van Alaj door het regime, dat naar verluidt is opgezet om Iraanse vrijheidsstrijders in het buitenland, ook in Nederland, te identificeren en te vervolgen [3].

Wat heeft u met president Pezeshkian besproken over de Iraniërs die zijn gedood, geëxecuteerd, gemarteld en gevangengezet door de staat die hij vertegenwoordigt? Hoe ziet u diplomatie als “de enige weg naar een duurzame oplossing” [2] met een regime dat verantwoordelijk is voor een dergelijk niveau van geweld, dat terecht kan worden vergeleken met de Holocaust?

Namens Iraanse vluchtelingen en andere Iraniërs die in Nederland voor vrijheid strijden, verzoeken wij u respectvol om duidelijke en transparante antwoorden op de volgende vragen.

Waarom vond premier Rob Jetten het noodzakelijk om op dit niveau een functionaris van het regime van de Islamitische Republiek te ontmoeten, na het bloedbad, de huidige executies van Iraanse burgers en de vervolging van de Iraanse diaspora in de EU?

Tientallen duizenden burgers gedood en afgedaan als ‘gewapende strijdkrachten’

De opstand van januari 2026 werd beantwoord met een massale staatsrepressie. De eerste schattingen van het aantal doden liepen uiteen van 20.000 tot 43.000, op basis van gegevens van Amnesty International, de VN-Speciaal Rapporteur voor Iran, berichtgeving van TIME op basis van Iraanse hoge gezondheidsfunctionarissen en ziekenhuisgegevens, en het International Centre for Human Rights in Iran [4–6]. Het dodental kan nog hoger zijn geweest, gezien de protesten in meer dan 400 steden. Zelfs de eigen, niet-geverifieerde schatting van het regime van ongeveer 3.000 doden staat gelijk aan een bloedbad.

Tegelijkertijd legden de autoriteiten wat Amnesty omschrijft als de langste internetafsluiting ooit door de autoriteiten op, die op 8 januari begon en het documenteren van de moorden ernstig bemoeilijkte [4]. Pezeshkian verklaarde later dat sommige demonstranten gewapend waren [7], terwijl Amnesty documenteerde dat veiligheidstroepen met geweren en jachtgeweren op demonstranten schoten, onder meer vanaf daken, en sprak van massale onwettige moorden [4]. Human Rights Watch documenteerde dat demonstranten vervolgens werden geëxecuteerd wegens vage nationale-veiligheidsdelicten, waaronder het blokkeren van straten en het beschadigen van openbaar eigendom, vaak zonder dat hun werd verweten iemand te hebben gedood [8].

Meer dan 400 steden in Iran sloten zich in januari aan bij de protesten. Op 8 januari, nadat het internet was afgesloten, kwamen slechts een beperkt aantal video’s naar buiten uit grote steden die nog toegang hadden tot Starlink. Veel andere video’s gingen verloren omdat demonstranten door het regime werden gedood of gearresteerd (Bron: burgerjournalistiek door Iraanse accounts op X).

Op 16 september verklaarde Amnesty-secretaris-generaal Agnès Callamard dat Amnesty had vastgesteld dat de Iraanse autoriteiten misdaden tegen de menselijkheid hadden gepleegd tijdens de onderdrukking van de opstanden, 87 functionarissen voor onderzoek had geïdentificeerd en had opgeroepen tot een internationaal mechanisme voor strafrechtelijke berechting van Iran [9].

Premier Jetten, heeft u Pezeshkian aangesproken op de moorden, de informatieblack-out, de weigering van een onafhankelijk onderzoek en de internationale verantwoording van degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn?

Executies gaan door

Iran Human Rights registreerde in de eerste acht maanden van 2026 ten minste 528 executies, waaronder 31 demonstranten, van wie er 29 waren gearresteerd in verband met de protesten van januari [10]. Human Rights Watch documenteerde afzonderlijk dat tussen 18 maart en eind augustus 29 mensen die betrokken waren bij de recente protesten werden geëxecuteerd, onder wie minderjarigen; verschillende executies vonden in het openbaar plaats [8]. Mensenrechtenorganisaties hebben ook gemeld dat het totale aantal executies in 2026 inmiddels boven de 1.000 ligt [11]. Amnesty heeft het toenemende gebruik van de doodstraf gedocumenteerd om afwijkende stemmen de mond te snoeren en angst in te boezemen, evenals het bevel van de rechterlijke macht in januari aan aanklagers om de processen tegen demonstranten te versnellen [4].

Verschillende zaken illustreren deze repressie. Erfan Mirzaei, een 21-jarige rapper en zanger die na de protesten van januari werd gearresteerd, werd op 6 september geëxecuteerd nadat hij ter dood was veroordeeld, te midden van berichten over marteling en ernstige mishandeling in detentie [12]. Ali Zarei, die tijdens de Mahsa-Amini-opstand van 2022 door veiligheidstroepen van de Islamitische Republiek in zijn oog werd geschoten en aan één oog blind werd, werd later gearresteerd nadat hij naar Iran was teruggekeerd voor medische behandeling en ter dood veroordeeld vanwege zijn politieke activiteiten [13]. De tweeling Taraneh en Romina Rahimi werd na de protesten van januari gearresteerd; volgens berichten werden zij gemarteld, mishandeld en tot bekentenissen gedwongen. Taraneh werd ter dood veroordeeld en Romina tot 25 jaar gevangenisstraf [14,15]. Voorzitter van het Europees Parlement Roberta Metsola heeft hun zaken publiekelijk onder de aandacht gebracht [16].

Enkele van de vele mensen die ter dood zijn veroordeeld door het regime dat Pezeshkian vertegenwoordigt en die enige aandacht in de binnenlandse media kregen; van links: Erfan Mirzaei (geëxecuteerd), de zussen Rahimi (veroordeeld), Ali Zarei (veroordeeld en in eenzame opsluiting).

Dit zijn slechts de zaken die enige media-aandacht hebben gekregen. Maar er zijn honderden of duizenden mensen die in afwachting zijn van hun executie en wier namen nooit de internationale krantenkoppen halen — mensen die voor de buitenwereld volledig onbekend kunnen blijven tot de dag waarop zij worden opgehangen.

Heeft u Pezeshkian gevraagd naar Erfan, Romina en Tarane, Ali en de rest van de Iraniërs die zijn geëxecuteerd of op de dodenlijst staan?

Pezeshkian is geen buitenstaander

In tegenstelling tot pogingen van sommige EU-functionarissen om Pezeshkian en vergelijkbare functionarissen van het regime voor te stellen als losstaand van het bredere regime, blijft Pezeshkian nauw verbonden met de Iraanse bestuurlijke en veiligheidsinstituties. In juli feliciteerde hij het hoofd van de rechterlijke macht, Gholam-Hossein Mohseni Ejei, met diens herbenoeming en benadrukte hij nauwere samenwerking tussen de uitvoerende en rechterlijke macht [17]. Ejei staat aan het hoofd van de rechterlijke macht, die toezicht heeft gehouden op de vervolging en executie van demonstranten; Amnesty documenteerde zijn bevel van januari aan aanklagers om “geen genade” te tonen tegenover demonstranten en hun processen te versnellen [4]. Pezeshkian heeft ook erkend dat de IRGC en het ministerie van Inlichtingen werden geraadpleegd bij het samenstellen van zijn kabinet en dat hun goedkeuring was verkregen voordat de definitieve lijst werd voorgelegd [18]. In zijn interview met Fox News verklaarde hij bovendien dat hij Khamenei ontmoet en met hem overlegt [7], de Opperste Leider van het regime en opperbevelhebber van de IRGC, die inmiddels officieel op de EU-terrorismelijst staat.

Dus toen u president Pezeshkian ontmoette, heeft u hem gevraagd naar de relatie van zijn regering met de rechterlijke macht, de IRGC en Khamenei, en naar hun rol bij de versnelde vervolging en executie van demonstranten?

Pezeshkian werkt nauw samen met de IRGC [18] en droeg zelfs het uniform van de IRGC om zijn volledige steun aan hen te tonen. Tegelijkertijd staat de IRGC nu officieel op de EU-terrorismelijst. Hoe kunnen EU-functionarissen zoals premier Jetten dan vertegenwoordigers van deze organisatie ontmoeten?

LGBTQ+-Iraniërs

Openbare executie van de Iraanse tieners Mahmoud Asgari en Ayaz Marhoni in Mashhad vanwege een homoseksuele relatie (wat de sharia-wetgeving lavat noemt). (Bron: Guardian).

Het Iraanse rechtssysteem stelt seksuele relaties tussen personen van hetzelfde geslacht, zowel tussen mannen als tussen vrouwen, strafbaar, met zware lijfstraffen en, in bepaalde gevallen, de doodstraf [19]. Iran heeft ook executies uitgevoerd voor gedrag dat als lavat werd vervolgd: Human Rights Watch documenteerde in 2005 de openbare ophanging van twee mannen wegens homoseksueel gedrag, terwijl The Independent in 2011 berichtte over de executie van drie mannen wegens sodomie [20,21].

Dit is niet alleen geschiedenis. Het wettelijke kader bestaat nog steeds. In 2022 werden Zahra Sedighi-Hamadani (Sareh) en Elham Choubdar ter dood veroordeeld wegens “corruptie op aarde” in een zaak die verband hield met hun LGBTI-activisme; Sareh werd ook beschuldigd van het “promoten van homoseksualiteit”. De Iraanse autoriteiten presenteerden de zaak als een vermeende vorm van mensenhandel met vrouwen en meisjes, terwijl mensenrechtenorganisaties deze beschuldigingen betwistten en het verband met hun LGBTI-activisme documenteerden [22–24].

Voor LGBTQ+-Iraniërs die bescherming zoeken tegen dergelijke vervolging is dit ook een Nederlandse kwestie: velen hebben asiel gezocht in Nederland vanwege vervolging en strafbaarstelling op grond van seksuele oriëntatie of genderidentiteit.

Premier Jetten, hoe kan een Nederlandse premier die publiekelijk heeft gestreden voor LGBTQ+-gelijkheid de politieke leiding ontmoeten van een staat die LGBTQ+-personen strafbaar stelt, terwijl LGBTQ+-Iraniërs in Nederland bescherming zoeken tegen die vervolging? Heeft u aan hen gedacht toen u Pezeshkian ontmoette?

Negen maanden Iraanse protesten in Nederland**

Iraanse migranten en Nederlands-Iraanse burgers staan al maanden op straat en vragen om steun van de Nederlandse regering. Waar is die steun? Wanneer houdt het negeren van onze oproepen op? Een selectie uit tientallen demonstraties.

Sinds de repressie van januari gaan Iraanse gemeenschappen in Nederland herhaaldelijk de straat op, onder meer voor de Iraanse ambassade in Den Haag. De Nederlandse autoriteiten ontboden in januari zelf de Iraanse ambassadeur vanwege geweld tegen vreedzame demonstranten, massale willekeurige arrestaties en de internetblokkade [25].

In juni sloot Nederland zich aan bij 23 andere landen om bedreigingen en vijandige acties van Iraanse veiligheidsdiensten tegen dissidenten, journalisten en anderen in het buitenland te veroordelen, waaronder pogingen om mensen op Europese bodem te doden, ontvoeren, lastig te vallen of te intimideren [26]. In september lanceerde de Islamitische Republiek Alaj, een platform dat mensen oproept tegenstanders die in het buitenland wonen te identificeren en aan te geven [3]. De Iraanse ambassade in Nederland handelt in lijn met het beleid van het regime in Iran en heeft toegang tot informatie over Iraanse demonstranten die in Nederland wonen.

Demonstranten hebben herhaaldelijk opgeroepen tot krachtiger Nederlands optreden, waaronder het heroverwegen van de diplomatieke betrekkingen en het terugbrengen van de Iraanse ambassade tot een belangenvertegenwoordiging.

Premier Jetten, heeft u met Pezeshkian gesproken over de veiligheid van Nederlands-Iraanse burgers en migranten die al maanden protesteren, de activiteiten van de Iraanse ambassade en de voortdurende dreiging van transnationale repressie — en welke concrete bescherming kunnen Iraanse activisten in Nederland van uw regering verwachten?

Waar ligt de Nederlandse rode lijn voor Iran?

Er is nog een vraag die veel Iraniërs in Nederland niet kunnen negeren.

U en D66 hebben herhaaldelijk deelgenomen aan de Rode Lijn-demonstraties over Gaza. D66 omschreef deze mobilisatie als een politiek signaal dat politici niet zomaar kunnen wegkijken van geweld, en de demonstraties trokken tienduizenden mensen [27].

Als massaal lijden onder burgers vereist dat Nederlandse politieke leiders een rode lijn trekken, waar ligt die rode lijn wanneer tienduizenden Iraniërs worden gedood, demonstranten worden geëxecuteerd, jonge vrouwen ter dood worden veroordeeld, LGBTQ+-personen strafbaar blijven en Iraanse dissidenten in Europa worden bedreigd?

En tot slot:

Toen u op 25 september tegenover president Pezeshkian zat, wat vond u het nodig te zeggen tegen de Iraniërs die in Nederland wonen en de afgelopen negen maanden de straat op zijn gegaan om hun regering te vragen niet weg te kijken?

Mithra (Lion and Sun Stichting – Netherlands) is, als organisatie die opkomt voor Iraniërs die in Nederland wonen, diep teleurgesteld in de aanpak van uw regering ten aanzien van een regime dat Iraanse burgers blijft doden en dissidenten in Europa en Nederland blijft bedreigen. Wij zijn van mening dat deze vragen transparante en openbare antwoorden verdienen en eisen verantwoording van u en uw kabinet. Het bestuur van Mithra staat open voor een ontmoeting met u om deze cruciale kwesties rechtstreeks te bespreken.

---

Referenties